Het is een groot taboe, volgens veel pleitbezorgers voor het milieu en duurzaamheid. Er is moeilijk over te spreken, maar de groei van de wereldbevolking is de vernietigende kracht achter het vernielen van onze planeet, maar zij zijn bang om de discussie hierover aan te gaan.

Het klinkt als een no-story en het lijkt er toch echt op dat hoe meer mensen er zijn, des te slechter dit voor het milieu is. Het lijkt logisch, want er wordt immers een groter beroep gedaan op de natuurlijk hulpbronnen van onze moeder Aarde.

Ook veroorzaken we meer vervuiling met nog meer mensen op Aarde, waardoor we alles bij elkaar optellend, onze planeet steeds verder belasten boven haar belastingslimieten.

Maar wacht eens even!

By Fred Pearce, Yale Environment 360, April 14, 2009, (vertaling Guido Jonkers © 2009 WantToKnow.nl)

Is het niet een vreselijk makkelijk argument, kunnen 'over-consumenten' in rijke landen niet heel makkelijk zo de schuld geven aan 'over-bevolkers' in verre landen voor de situatie waarin we terecht zijn gekomen met onze planeet. Maar waar zijn de feiten, waar zijn dan cijfers die ondersteunen dat die arme landen de schuld zijn?

De wereldbevolking is tijdens de 20^ste eeuw verviervoudigd, naar 6 miljard en is nog steeds groeiende, waardoor een populatie van -naar schatting- 9 miljard bereikt zal worden in 2050. Maar wat het krankzinnige is, is dat onze welvaart, wanneer we puur kijken naar de gemiddelde inkomensgroei per hoofd van de wereldbevolking, de bevolkingsgroei verreweg heeft overtroffen met een veel grotere groei.

En ondanks het feit dat inkomensgroei niet een directe vertaling heeft naar een toenemende stijging van het gebruik van Aardse hulpbronnen en vervuiling, is de correlatie tussen deze 2 toch immens sterk. En dit terwijl in de rijke landen, de bevolking al jaren op een heel laag groeicijfer staat.

Het blijkt dat hoe je het ook bekijkt een klein gedeelte van de wereldbevolking beslag legt op het grootste deel van de Aardse hulpbronnen én het grootste deel van de vervuiling produceert.

Het hete hangijzer: de CO2-uitstoot.

Neem nou eens het -overigens discutabele- punt van de CO2-uitstoot, een gevolg van de impact van de vooral de rijke landen en een gevolg van de verbranding van fossiele brandstoffen. Stephen Pacala, directeur van het Milieu Instituut van de Universiteit van Princeton, heeft becijferd dat de rijkste half miljard mensen in de wereld, dat is dus ongeveer 7% van de 6 miljard tellende wereldbevolking, verantwoordelijk zijn voor maar liefst 50% van de CO2-uitstoot in de wereld. En omgekeerd!

De armste 50% van de wereldbevolking zijn verantwoordelijk voor slechts 7% van de CO2-uitstoot..!

Hoewel overconsumptie een diepgaand effect heeft op de broeikasgasemissies, zijn de hoge levensstandaards in de rijke landen verantwoordelijk voor veel meer dan alleen maar de vermeende stijging van de temperatuur op Aarde. Om de effecten van het menselijk handelen op de levensbiedende systemen op Aarde in kaart te brengen, is het systeem van de 'Ecologische voetafdruk' het best beschikbare meetsysteem hiervoor.

Dit systeem stelt ieder van ons in staat om uit te rekenen, hoeveel land er voor ieder van ons beschikbaar moet zijn om aan ons consumptiegedrag te voldoen, in de zin van voedsel, kleding, maar ook de hoeveelheid grond die nodig is om al onze persoonlijke vervuiling te elimineren.  Hoewel ook deze methode zijn beperkingen kent, zijn de resultaten om landen in de wereld onderling te vergelijken, uitermate nuttig:

Hier zijn deze indrukwekkende vergelijkende cijfers:

- elke Amerikaan heeft 9,5 hectare nodig per persoon per jaar, voor zijn aanwezigheid op Aarde. Iedere Amerikaan heeft dus een Ecologische voetafdruk van 9,5 hectare.

- Canadezen en Australiërs hebben 7,8 hectare nodig per persoon per jaar en

- Engelsen 5,3 hectare.

- Duitsers 4,2 en Japanners komen uit op 4,9 hectare.

- en China staat -wellicht onverwacht- nog steeds onder de 2,1 hectare en nu komt het:

- India en het grootste deel van Afrika staan onder de 1,0 hectare per persoon.

En let wel: In Afrika en India staat de overgrote groei van de wereldbevolking de komende jaren dus op stapel.

Maar het lijkt of de VS dus altijd voorop komt te staan in dit soort lijstjes, en daar is dus een goede reden voor! Ze zijn de grootste consumenten in de wereld en leggen daardoor het grootste beslag op de beschikbare goederen en grondstoffen in de wereld. Graan, koffie, koper, lood, zink, aluminium, rubber, olie, palmolie en aardgas. Onder meer..! Amerikanen zijn dus de grootste consumenten per hoofd van de bevolking. In dit 'Super-size-me'-land wordt per jaar meer dan 120 kg vlees per persoon gegeten. Vergelijken we dat bijvoorbeeld met India, dan kom je op een 20-voud minder, namelijk 6 kg.

Natuurlijk kunnen ook snel-groeiende bevolkingsgroepen een enorme wissel trekken op de staat van het lokale milieu, door bijvoorbeeld overbegrazing door vee, destructief boerenbedrijf of bevissing en vooral ook via lokale ontbossing, bijv. voor het gebruik van brandhout voor huishoudelijk gebruik. Maar het gaat om het argument dat het de overconsumptie is in de wereld, die een gigantisch impact heeft gehad op de vitale levensondersteunende systemen op Aarde, in plaats van de over-bevolking.

Maar hoe moet dit verder in de nabije toekomst..?

Niemand weet hoe de globale economische crisis zal uitpakken. Maar laten we er eens vanuit gaan dat schrijver Jeffrey Sachs gelijk heeft, in zijn boek Common Wealth (vert. 'welvaart voor iedereen') en onze wereldeconomie dat groeien met maar liefst 600% tot aan 2050.

De meeste calculaties over de groei van de wereldbevolking gaan uit van een groei van 40% tegen 2050, waardoor de impact van de groei van de wereldbevolking op de groei van de globale economie relatief klein is. Met andere woorden, de groei van de wereldeconomie zal nog meer ten gunste gaan van dat deel van de wereldbevolking dat al op een hoog consumptie-niveau leeft op Aarde.

Natuurlijk is economische activiteit niet hetzelfde als een ecologische impact. Laten we daarom weer eens teruggaan naar de CO2-uitstoot. Bijna de gehele wereldbevolkingsgroei van de komende 40 jaar zal plaatsvinden in het arme deel van de wereld, waardoor het aantal 'economisch armen' in de wereld zal stijgen van 3,5 miljard naar 5,5 miljard. Anders gezegd, deze 5,5 miljard maken het 'arme 2/3' uit van de wereld. Het klinkt misschien confronterend, maar dit betekent, volgens Pacala's berekeningen en gebaseerd op de aanname dat de uitstoot er hoofd van de wereldbevolking  hetzelfde zal zijn, dat deze 2 miljard arme mensen extra, de emissie van CO2 zullen doen verhogen van 7 naar 11% van het geheel!!

Wanneer we er no ganders naar kijken: 5 landen zullen verantwoordelijk zijn voor het grootste deel van de groei van de wereldbevolking: India, China, Pakistan, Nigeria en Ethiopië. De CO2-uitstoot van één Amerikaan staat vandaag de dag gelijk aan die van 4 Chinezen, 20 Indiërs, 30 Pakistani, 40 Nigerianen, of  250 personen uit Ethiopië..

Dus als we vandaag de dag zouden stoppen met de groei van de wereldbevolking, zou dat bijna geen invloed hebben op het klimaatprobleem..! Want er wordt door deskundigen gesproken over een reductie van uitstoot van CO2-gassen van 50 tot 80% tegen het jaar 2050. Gegeven de huidige inkomensongelijkheden, kunnen we dus gerust stellen, dat de overconsumptie door de rijken, de happy-few, het sleutelprobleem is, en niet de overpopulatie van de 'arme meerderheden'..

En ik hoor je al zeggen: "Jaja, dat is allemaal wel waar, maar die families in Afrika worden alleen maar groter en groter en zullen op korte termijn toch ook meer en meer gaan consumeren.?

Om antwoord te geven op deze vraag is het belangrijk om te snappen dat van een moeder van één van die grote families in Ethiopië nog steeds minder 'consumptie-gevaar' uitgaat, dan van een gemiddelde moeder in München of Minnesota. In het niet erg aannemelijk geval dat de vrouw uit Ethiopië in staat zal blijken te zijn haar 10 kinderen naar volwassenheid te brengen en elk van deze 10 kinderen zélf ook weer 10 kinderen zullen grootbrengen, dan zal deze heel clan van 100 mensen nog steeds voor minder CO2-uitstoot verantwoordelijk zijn, dan jij of ik.

Waarom dit soort berekeningen helemaal mank gaan!

In de eerste plaats is dit voorbeeld uitermate theoretisch, want op die plekken waar méér vrouwen erin slagen om zoveel kinderen groot te brengen, zakt het gemiddelde kindertal per vrouw al snel. Dát is nou precies ook de reden dat het aantal kinderen dat geboren wordt van 1 gemiddelde vrouw over de hele wereld, al meer dan 50 jaar aan het dalen is. Toen lag het gemiddelde kindertal per vrouw op 5 tot 6, terwijl dat nu is gedaald tot 2,6.

Er is ook een zg. cijfer dat bekend staat als het 'vruchtbaarheids vervangings cijfer'. Hierbij wordt rekening gehouden met vrouwen die geen kinderen krijgen en een overschot aan jongens, zoals dat in China momenteel gebeurd. Dit cijfer is door de VN op 2,3 gesteld, terwijl we nu dus wereldwijd op 2,6 zitten. Maar de VN verwacht ook dat dit cijfer zelfs zal dalen naar 1,85 in het midden van de 21^ste eeuw.

De wereldbevolking zal dus afnemen na 2050! Op dit moment zorgt een demografische bult in het aantal vruchtbare vrouwen ervoor, dat de wereldbevolking nog steeds stijgt, maar de daling in de vruchtbaarheidscijfers zullen er dus voor zorgen dat de wereldbevolking gewoon gaat afnemen..!

Dus in tegenstelling aan de gedachte dat we met een bevolkingsexplosie te maken hebben, zal elke komende generatie kleiner in aantal zijn, dan de generatie daarvoor. Hierdoor zal natuurlijk ook de ecologisch voetafdruk van toekomstige generaties kleiner worden, hetgeen betekent dat een poging kunnen doen om de lange-termijn-impact kunnen bekijken van jonge kinderen in verschillende landen, langs de komende generatie-ladder.

De beste analyse in dit kader komt van Paul Murtaugh, een statisticus van de Oregon State University. Onlangs kwam hij met berekeningen op het gebied van de 'klimatologische erfenis tussen generaties' voor kinderen van vandaag. Hij gaat daarbij uit van de genoemde cijfers van de VN. Uit zijn berekeningen blijkt dat een Chinees kind door de generatie heen, een 7x lagere CO2-afdruk zal achterlaten dan een Amerikaans kind. Het Amerikaanse kind blijft boven aan de ladder staan en in vergelijking hiermee kom je op een 46x mindere afdruk van een Pakistaans kind, een 55x lagere afdruk door een Indiaas kind en een 86x lagere afdruk door een Nigeriaans kind.

Natuurlijk is het aannemelijk dat ook de CO2-emissies per hoofd van de bevolking in de arme landen zullen stijgen, maar dat komt voor het grootste deel voor rekening van de consumptiestijging in deze landen en niet door de bevolkingsgroei!!

Maar in het hele geval valt me vooral de hoogmoed van de rijke landen in de wereld op, die de schuld voor de rommel in de wereld bij bevolkingsgroei in de arme landen leggen, terwijl met een paar generaties de werkelijke oorzaak naar voren zal komen. Namelijk dezelfde factor als waaraan zij zelf schuldig zijn..: OVERCONSUMPTIE! En het is dus niet de overbevolking die de drijvende kracht is achter de vernietiging van de wereld. Telkens wanneer we kijken naar honger en ellende in Afrika en mopperen over de hoge bevolkingsaantallen, dan ontkennen we dat simpele feit. Wanneer we dat onbewust doen, is het begrijpelijk. Maar als we dat doen vanuit onwetendheid, is dat bijzonder laakbaar!

In feite praten we hier dus over een ethische kwestie!

In 1974 stelde de beroemde milieuwetenschapper Garret Hardin voor om over 'reddingsboot-ethica' te praten.. Met andere woorden, wat is moraal en ethisch gedrag nog waard als je het gevoel hebt dat je in een reddingsboot zit. Is het dan niet 'Ieder voor zich, en God voor ons allen'?

Hardin zei letterlijk: "Elke rijke natie kun je zien als een reddingsboot vol met betrekkelijk rijke mensen.

En op elke reddingsboot die op die grote oceaan daarbuiten drijft, willen arme mensen klimmen, om ook te overleven. Maar er zijn niet genoeg plekken in de boot, waardoor het aan boord kruipen van deze arme mensen alleen maar chaos zou betekenen en de ondergang van iedereen.

De taak van de mensen aan boord is heel simpel: ze moeten egoïstisch zijn in de naam van hun soortgenoten en dus geen armen aan boord hijsen".

Deze metaphoor heeft natuurlijk een bepaalde onbehouwen logica. Wat hij namelijk vergat te vermelden, is dat elk van de mensen aan boord, getuige de hierboven genoemde cijfers, maar liefst 10 plaatsen innam. Daarbovenop ook nog eens vergat te vermelden, dat de ronddobberende mensen in de oceaan slechts één plekje nodig hadden... Ik geloof dat deze calculatie in het verhaal van de reddingsboot-ethica redelijk fundamenteel zou wijzigen..!

Fred Pearce is een freelance journalist en woont in het Verenigd Koninkrijk. Hij is een consultant voor New Scientist Magazine, op het gebied van milieu en schrijven van boeken op dit gebied. O.a. 'When the Rivers run dry' en 'With Speed and Violence' zijn recente boeken van zijn hand. 

© 2009 Yale Environment 360